कनकधरा स्वामी स्वदेशानन्द
सारा साउन पार्वतीमय बनी बालाहरू झुल्दछन्,
धर्ती प्रीतिकरा बनेर हरिया वृक्षावली रच्दछिन् ।
जम्मै शैव जटाटवी वसुमती गङ्गाहरू ल्याउने,
शोभा विस्तृत हुन्छ यो भुवनको लोकेश लोभ्याउने ।
यी जम्मै हरिया मुना तरु लता पाखा तथा टारका,
साक्षात् शैलसुता समान जगका हुन् औषधी रूपका ।
धर्ती हुन् जगदम्बिका भगवती आधार यो विश्वको,
छायाँ शीतलता दिने मनुजमा रक्षा गरी जीवको ।
रूद्र ज्ञवाली
उघारी मेघको घुम्टो जहाँ आकाश खुल्दछ
हरिया वन पाखामा रातै गुराँस फुल्दछ
बर्षाइ रङ इन्दे्रणी प्रीत भर्छ दिवाकर
त्यहीं प्रदीप्त वस्ती हो नेपाली मनको घर
झुकी क्षितिजले चुम्छ जहाँ स्वर्णीम टाकुरा
चोरी बसन्तको आभा मुस्कुराउँछ आँकुरा
ओढेको शिरमा शुभ्र हुस्सुको स्वेत च्यादर
त्यहीँ स्वप्नील वस्ती हो नेपाली मनको घर
सिर्जना शर्मा
यहीँ बसन्त वाग छन् यहीँ अनन्त रत्न छन्
यहीँ समस्त स्वर्गको बहार ती प्रशस्त छन्
नदी हजार बग्दछन् धरा पबित्र जङ्गल
अनन्य पूजना गरे यहीँ छ पूर्ण मङ्गल !
साथमा छौ तिमी नित्य यो चित्तमा
छौ तिमी नै तिमी नै तिमी सृष्टिमा
हेर्छु बाटोभरी प्यारकै पाइला
छौ सधैं नै तिमी लाख यो दृष्टिमा !!
केशवराज आमोदी
१) समाज र मान्छे
जता सम्झ्यो कालो कुटिल कटुताको बिगबिगी-
जता कुल्च्यो काँडा ,दलदल निकै छन् लिगलिगी,
जता हे-यो ईर्ष्या, छल कपट हाँस्छन् खितिखिति-
जता खोज्यो चोखो करुण-रस मिल्दैन नि रति ।
१.
न मान्छेमा मायामय सदयताको सुलहरी-
न मान्छेले गुँथ्ने मधुर करुणाको छ पगरी,
न मान्छेले च्याप्यो परहित हुने ज्ञान-गठरी-
धरित्रीमा टिक्लान् कति दिन हरे ! धन्य यसरी ?
.२.
जयदेव गोविन्द
रुँदै आयो नाङ्गो लघु कद लिई उग्र चीत्कार गर्दै
रुँदै माग्यो खायो पलपल चुसी मातृलाम्टा निचोर्दै
जवानीमा रोयो तरुण वयको स्वादमा ध्यान तानी
बुढौलीमा आफ्नै मनसित रुँदै ढल्किने जिन्दगानी !
कतै एक्लै रोयो प्रभुभजनले भाग्यको रास थापी
कतै डाँको छोड्यो सडकपथमा साहुको पाउ नापी
यता रोयो नौलो शिशुउदयमा हर्षको आँसु झर्दा
उता रोयो प्यारा जनतिर कुनै शोकको बज्र पर्दा ।
क्रियशन योगी विरङ्गना
आत्मा उड्यो हावा पछ्याउँदै
उस्को आत्मा उड्यो हावा पछ्याउँदै
क्षीतिज पारी अर्कै मुलुकतिरको बाटो अरे !
खै कसरी हो ?
यहाँ त देखिन्थ्यो केही बेर अगाडि उ मान्छे थियो !
अनि थोरै समयको अन्तरालमा
खै ! विधाताले के गर्यो ? र के भयो ?
एकैछिनमा उ आँगनमा लम्पतार पारियो,
कोही रून कराउन थालेर लडिबुडी गर्न लागे,
कोही फूल र अविर चढाउन थाले !
बाँस काटेर ल्याइयो अनि कुनी के के बनाइयो,
केही बेर मै त्यही हरियो बासको त्याङ्ग्रोमा
सेता कपडा र केही फूलमाला,
अनि अविर र अगरबत्तीले सजाइयो
अनि
विस्तारै विस्तारै उसैका एकहुल मान्छेहरू आए
शायद तिनैलार्इ मलामी भनिदोरहेछ !
रामकृष्ण भट्ट
हेर्दा हेर्दै जीवन ढल्कियो थाहै भएन
मनोभावमा आगो सल्कियो थाहै भएन ।।
जतिभए पनि लोभ मोहले नछोड्नें रैछ
बखत गुज्र्यो यथार्थ झल्कियो थाहै भएन।।
कर्म के हो बुझें, कर्तब्य बोध भएपछि
आमा बुबाको अर्ति टल्कियो थाहै भएन।।
रमेशचन्द्र घिमिरे
बस्छन् अग्ला हिमशिखर ती श्वेत टोपी भिरेर
मेची–काली अविरल यतै बग्छ छाती चिरेर ।।
बस्छन् शम्भु पशुपति ठूला बाग्मतीका तटैमा
बस्छिन् सीता जनकपुरको भव्य राम्रो मठैमा ।।१।।
सल्ला–सिसौ हरित वनले ढाकिएका यतै छन्
अग्लाअग्ला सिमल रूख छन् सालका वृक्ष यैँ छन् ।।
याहीँ हाम्रो धवलगिरिको उच्च शृङ्गार देख्छौ
देख्छौ चाक्ला समथर भूमि फाँट या टार देख्छौ ।।२।।
हृदय लेकाली
सलहले आकाशै ढाकेर उडे झै
बाटै ढाकेर गुड्छन गाडीहरु
शहरको कुन कुना हो त्यो पत्तै लाग्दैन यहाँ
मान्छेहरु हरबखत साह्रै ब्यस्त छन्
ठूल्ठूला महलहरु आकाशको दूरी छोट्याउने गरि उभिएकाछन्
सडकमा पुलिस छन् छैनन्
कसैलाई थाहा छैन
बस् छन् भने यहाँ
छाडा गाईगोरु भैंसी र टाटेपाङ्ग्रे कुकुरहरुछन्
केम छे भन्दै कुराकानीको थालनी गर्छ अहमदावाद
गुजरात
डा. घनश्याम ‘परिश्रमी’
तिम्रो उचाइ हेर्दै धेरै तलबाट
नूतन अनुभूतिको तरङ्गमा
महासागर बिचमा ठिङ्ङ उभिएर
मैले प्रतिविम्बमा चलमलाएको देखेँ
एउटा जडवत् सालिक,
ए स्वतन्त्रताकी प्रतिमा !
तिम्रो हातको पुस्तकको नाम के हो ?
तिमीले समातेको मसालको उज्यालो
कसका लागि हो ?
पुँजीवादको हवाला दिँदै
अमेरिका गर्व गर्दछ–
शम्भु गजुरेल
१) चेली को ब्यथा
छिटो काल लैजा भन्दै रुन्छन चेली खाडिमा
तिज आयो भन्दै एता नाच्छन साडिमा
नारी हक पाउनु पर्छ भन्छन कुर्लिएर!
पार्टी प्यालेस तारे होटेल हिड्छन उर्लिएर
साहुले लुछ्ने साहुनी कुट्ने धान्न गार्हो भयो
आमा तिम्रो मुहार हेर्ने आशा मर्दै गयो
तिम्रै खातिर यो नरकलाइ स्वर्ग ठानी आए
भरपेट खाने लालचले ठूलो हन्डर पाए
राधा भट्टरार्इ
कैले लाग्छ मुटु झिकी उन्को हातमा दिउँ जस्तो !
लाग्छ फेरी बैगुनीको लागी किन खिउँ जस्तो !
बुझेर पनि अबुझ हुने निर्दयीको कस्तो बानी !
ब्यथा यति बढेछ कि जहर नै पिउँ जस्तो !!
सोच्दा सोच्दै के के सोच्छ दिमागले कैलेकाहीं !
उन्को याद आईरहने मन पनी सिउँ जस्तो !!
समर्पित बिमस
गल्ती गर्यो उस्ले, धन दौलतलाई आफ्नो सम्झियो/
आफ्नै “आमा”लाई बेचिदियो, ‘बाबा’लाई बिर्सियो//
जन्माऊ पियारी, फेरी अर्को “बुद्ध”लाईनै जन्माऊ /
हाम्रो “देशमा”,सधै जहाँ पनि, हिटलरनै जन्मियो//
‘खुशीमा’ सँगै हाँस्ने-रमाउने, सयौं थिए आफन्त/
“दुख” पर्दा साथ दिने, एउटा “साथी” मात्रै थियो//
जयदेव गोविन्द,
१) प्रश्नोत्तर
कस्ता प्रिया खसमका मनताप हर्छन् ?
जो बिघ्नका समयमा पनि धैर्य गर्छन्
दाम्पत्यको प्रगतिमा कुन हार खान्छ ?
जो भित्रको गुण भुली अनुहार छान्छ ।1।
ज्यादा पिरोल्छ कहिले जनमा दशाले ?
बिर्सन्छ नीति जहिले अति लालसाले
को मत्स्य झैं स्वजनकै यमराज बन्छ ?
जो बन्धु मास्न रिपुको मतियार हुन्छ ।2।
कृष्ण शरण उपाध्याय
१) “हामी अँधेरै हुने ?”
झुप्रा छन् खर का, कहीँ पिर लिँदै, मान्छेहरू बस्दछन् ।
नौ तल्ले घर छन् कहीँ छिरलिँदै, मान्छेहरू बस्दछन् ।।
सारा सन्तति हुन् उनै विषमता, चर्को छ यो देश मा ।
लुट्ने डाकु निमित्त झन् सुगमता, अर्को छ यो देश मा ।।१
झर्छन् आँशु अभाव ले तरलिँदै , नारीहरू का कहीँ ।
हाँसो चल्छ सुरा सँगै बहकिँदै , नारीहरू का कहीँ ।।
सारङ्गी सरि पेट छन् कति यहाँ , आन्द्रा थुतेका सरि ।
झोलुङ्गे कति पेट छन् र शिर मा , फेटा गुतेका सरि ।।२
हृदय लेकाली
खाल्टा बाटा धुलाम्मे ती देखे सर्कार सम्झिनु
पानी जहाज हावामा देखे सर्कार सम्झिनु
घरमा ग्यासको पाईपै देखे सर्कार सम्झिनु
सप्नामा रेल गाडी क्यै देखे सर्कार सम्झिनु ।
तस्कर सुनका भेटेमा जन्ता सर्कार सम्झिनु
लस्कर नूनका देखेमा प्रजा सर्कार सम्झिनु
महँगीले थलापारे गुणी सर्कार सम्झिनु
करको भारले ढाडै सेके सर्कार सम्झिनु ।
लक्ष्मी अच्यूत ढुङ्गाना
जहाँपुग्यो त्यहीबस्यो घुमन्तेको घर हुँदैन
नभन्नुहोला तपार्इं घुमन्तेहरूको भर हुँदैन
सकिएन भन्दैमा अरुको आरिस गर्नु हुन्न
जरुरी पर्छ र पो नत्र घुम्न रहर हुँदैन ??
सद्भावको छ यात्रा, कोही बस्यौं अगाडि
चक्का भरि अडेको गुड्दैछ ठेल गाडी
यो जिन्दगी छ यस्तै गन्तव्य छैन टुंगो
गन्तव्यमा पुग्ने हो, पुग्छ कुनै पछाडि ।
नारायण गोदारे
वेलुका सुति छौ।
विहानै उठि छौ।
तिमी सुवानी रैछौ।
किनहो कुर्लि छौ?
वरि परी हेरेर।
जगते पुगि छौ।
जयदेव गोविन्द
प्यारी म मीठो दर दिन्छु आऊ
त्यो जिन्दगीको भर दिन्छु आऊ ।।
आफ्नै धराका अनमोल मोती
कोदो, मकै, फापर दिन्छु आऊ ।।
शृङ्गार भर्दै बन पार्वती झैँ
यो ज्यानको शङ्कर दिन्छु आऊ ।।
राधा पाण्डे
चाकरी, चाप्लुसी रुचाइन र, तिमीसंग अपरिचित हुदै गएँ
देखें रङ्ममञ्च अनौठो अनौठो र, झनझन् चकित हुदै गएँ
म मान्छे हुँ त कसरी हुन सक्छु ! डमी, कठपुतली अनि बस्तु
मान्छे हुनका सिद्धान्तले, बुख्याँचाका सभामा बन्चित हुदै गएँ
न छ कुनै गुनासो तिमीमा, न खोजियो क्यै हर्जना तिमीमा
छ सुभ – सुभ प्रार्थना सधैं, नहोस् कुनै यार्तना तिमीमा
पर्दा थियो, ओझेल थियो, निष्पट्ट अधेंरो चारैतिर थियो
फगत् उजेलो दिप हौ दिप, म के गरुँ याचना तिमीमा ।